Geef bevlogen professionals de ruimte om iets bijzonders te doen
Dat is wat Fred van Essen met zijn werk ook hoopt te bereiken: dat kinderen nieuwsgierig worden en zelf op onderzoek uitgaan. Fred werkt al dertig jaar in de kinderopvang. Als kunstdocent verzorgt hij lessen op school en op de BSO. Met zijn uitgesproken ideeën over kunst en kindontwikkeling geeft hij een heel eigen invulling aan het vak. Bij Xpect013 krijgt hij de vrijheid om die ideeën uit te voeren. Die ruimte is voor hem een belangrijke reden waarom hij na al die jaren nog steeds zoveel plezier in zijn werk heeft.
Kunst als ingang voor een gesprek
Fred werkt al sinds 1996 in de kinderopvang. Hij begon op de BSO en gaf daarnaast creatieve lessen op kinderdagverblijven. In de afgelopen vijftien jaar kwamen daar steeds meer lessen in het basisonderwijs bij. Inmiddels ziet hij wekelijks honderden kinderen. Zijn atelier bij De Elzen is de plek waar veel van zijn ideeën samenkomen. Fred ontwikkelt zijn lessen zelf en gebruikt kunst om onderwerpen aan te snijden die kinderen bezighouden.
Kunst is voor Fred een mooie aanleiding om met kinderen in gesprek te gaan. Wat roept een schilderij bij je op? Hoe kijkt een ander ernaar? Hij merkt dat kinderen via kunst soms gemakkelijker over hun gevoelens praten. Fred besteedt daar in zijn lessen bewust aandacht aan. Hij vindt het belangrijk dat kinderen zich veilig voelen om die gedachten te delen. Kunst biedt hem de mogelijkheid om kinderen op een andere manier te leren kennen en onderwerpen bespreekbaar te maken die in een gewoon gesprek misschien minder snel aan bod komen.
Ervaring telt
Die aandacht voor het kind ziet Fred als een belangrijk onderdeel van het pedagogische vak. Hij vindt dat mensen vaak onderschatten hoeveel ervaring het werken op een BSO vraagt. “In de klas heb je iedere dag dezelfde kinderen. Op de BSO heb je iedere dag andere kinderen en een andere samenstelling. Dus ook een andere dynamiek.”
Een kind kan op school een vervelende toets hebben gemaakt en vervolgens boos of verdrietig op de BSO binnenkomen. Als het kind daar niets over vertelt, weet je als pedagogisch professional niet wat er aan de hand is.
“Je moet heel snel kunnen zien wat een groep doet en waarom kinderen doen wat ze doen. Waar ligt hun behoefte? Wat hebben ze nodig?”
Dat vraagt volgens Fred veel van een professional. Je moet de kinderen kennen en begrijpen hoe een groep op elkaar reageert. Ook na dertig jaar ervaring weet hij dat zoiets tijd kost. Als hij naar een nieuwe BSO zou gaan, zou hij opnieuw moeten investeren in het leren kennen van de kinderen en de groepsdynamiek.
“Dat leer je niet in één jaar. Daar is echt ervaring voor nodig.”
Fred vindt dan ook dat nieuwe pedagogisch professionals goede begeleiding verdienen. Hij is kritisch op de aansluiting tussen de opleiding en de dagelijkse praktijk. Er is veel aandacht voor pedagogische visies, merkt hij op, terwijl starters soms nog moeten ontdekken hoe ze die kennis vertalen naar wat ze dagelijks met kinderen doen. Dat is volgens Fred minstens net zo belangrijk.
Vrijheid
In zijn loopbaan heeft Fred regelmatig van locatie gewisseld. Iedere paar jaar zocht hij een nieuwe uitdaging. Bij De Elzen heeft hij inmiddels zijn plek gevonden. Hij krijgt er de ruimte om zijn eigen ideeën te ontwikkelen. Dat past bij zijn manier van werken. Fred wil kunnen experimenteren en kinderen verrassen met iets wat ze nog nooit hebben gezien. Soms begint dat heel eenvoudig, zoals een pilaar zonder iets erop, die hij buiten neerzet om de nieuwsgierigheid van kinderen te prikkelen.
“De bevlogen professionals die er zijn, moet je alle ruimte geven en autonoom laten werken. De ruimte die zij in hun hoofd hebben, moeten zij kunnen gebruiken.”
Fred weet uit ervaring dat die vrijheid in de kinderopvang niet overal vanzelfsprekend is. Het hangt volgens hem sterk af van de ruimte die je van een leidinggevende krijgt. Hij ziet nog te vaak dat mensen vasthouden aan de bestaande werkwijze, terwijl er zoveel meer mogelijk is.
Binnen Xpect013 heeft hij de kans gekregen om zijn functie verder te ontwikkelen. Zijn werk als kunstdocent laat zien wat er kan ontstaan wanneer een pedagogisch professional zijn eigen specialisme inzet.
De verbinding met het onderwijs
De combinatie van onderwijs en kinderopvang biedt Fred veel mogelijkheden. Hij ontwikkelt lessen die aansluiten bij onderwerpen die kinderen op school behandelen.
Als een klas bijvoorbeeld bezig is met bloemen, leren de kinderen van hun leerkracht hoe een bloem is opgebouwd. Fred kan daar in zijn kunstles op aansluiten. Op de BSO komt hetzelfde onderwerp vervolgens op een andere manier terug. Die samenwerking maakt het volgens Fred mogelijk om kinderen langer en vanuit verschillende invalshoeken met een onderwerp bezig te laten zijn.
Hij zou graag zien dat er meer ruimte komt voor zulke combinatiefuncties. Ook mensen met een achtergrond in bijvoorbeeld sport of muziek kunnen veel toevoegen aan het aanbod op de BSO. Fred vindt dat de kinderopvang veel meer gebruik kan maken van de bijzondere kennis die professionals meebrengen.
Blijvende impact
Na dertig jaar merkt Fred soms pas hoe groot zijn invloed op kinderen is geweest. Er zijn inmiddels ouders die vroeger zelf bij hem op de BSO zaten en nu hun eigen kinderen bij de opvang brengen. Hij herinnert zich ook een ontmoeting met een jongen die hij jaren daarvoor had begeleid. De jongen had een moeilijke jeugd gehad en vertelde Fred hoeveel zijn woorden destijds voor hem hadden betekend. Zulke verhalen maken het werk voor hem zo waardevol. Volgens Fred kun je op de BSO veel voor kinderen betekenen, omdat je ze in een andere omgeving leert kennen dan op school. Je bent soms jarenlang onderdeel van hun leven. “Als je het vuur ervoor hebt, kun je iets betekenen voor kinderen, die uiteindelijk ook volwassen worden. Dat is het meest waardevolle wat je kunt doen in het leven: iets betekenen voor een ander. Je doet dit werk zonder er iets voor terug te verwachten. Je hoopt vooral dat je kinderen iets meegeeft waar ze de rest van hun leven iets aan hebben.”